Tia Hồ Quang, Tiếng Rú Ga Không Tải Và Phần Lõi Của Đất Trời
Ngũ sắc lịnh nhân mục manh;
Ngũ âm lịnh nhân nhĩ lung;
Ngũ vị lịnh nhân khẩu sảng;
Trì sính điền liệp lịnh nhân tâm phát cuồng;
Nan đắc chi hóa lịnh nhân hành phương.
Thị dĩ thánh nhân vi phúc bất vi mục, cố khứ bỉ thủ thử.
(Tạm dịch:
Năm màu làm người ta mù mắt;
Năm âm làm người ta điếc tai;
Năm vị làm người ta tê liệt vị giác.
Ruổi rong săn bắn làm lòng người phát cuồng;
Của quý khó được làm người ta hành động sai trái.
Vì vậy, bậc thánh nhân vì cái bụng mà không vì con mắt.
Cho nên bỏ cái kia mà lấy cái này).
…
“Tạch tạch… xè xè!”
Một đốm sáng trắng lóa ré lên giữa xưởng máy. Gắt. Chói chang đến mức nhức nhối.
Cậu thợ học việc lỡ tay bóp cò mồi dòng cao tần que hàn TIG lên mặt bích inox khi chưa kịp gật mặt nạ xuống. Tôi đứng cách đó vài mét, vô tình bắt trúng cái tia hồ quang ấy. Lập tức, hai mắt nhòe đi. Nhắm nghiền mắt lại, trong đáy võng mạc vẫn còn in hằn một đốm đen ngòm, lơ lửng.
Tự nhiên trang bị cho võng mạc con người những tế bào quang thụ để nhìn ngắm ánh sáng. Nhưng khi bị nhồi nhét một cường độ sáng vượt quá ngưỡng chịu đựng, các sắc tố nhạy sáng bị tẩy trắng (photobleaching) trong tích tắc. Hệ thống tự bảo vệ bằng cách ngắt tín hiệu.
Kết quả? Mù lòa tạm thời.
Lão Tử mổ xẻ cái bi kịch của sinh linh cách đây hai ngàn năm bằng một thứ vật lý quang học và thần kinh học chuẩn xác đến tàn nhẫn.
Ngũ sắc lịnh nhân mục manh; Ngũ âm lịnh nhân nhĩ lung; Ngũ vị lịnh nhân khẩu sảng.
(Năm màu làm mù mắt; năm âm làm điếc tai; năm vị làm tê liệt vị giác).
Sự chói lóa giết chết khả năng nhìn. Sự ồn ào giết chết khả năng nghe.
Cái dạo còn lấm lem lóp ngóp dưới gầm xe, tôi hay dọn lại nội thất cho mấy chiếc ô tô đời cũ. Nhiều chủ xe mang xe đến, nằng nặc đòi độ một dàn loa siêu trầm (subwoofer) đánh rung cả tức ngực, dán quanh xe hàng chục dải đèn LED chớp nháy đủ màu xanh đỏ. Họ nghĩ thế là sành điệu, là tận hưởng.
Họ bật nhạc đinh tai nhức óc. Nhạc đập thình thịch vắt kiệt màng nhĩ. Đèn chớp liên hồi vắt kiệt thị giác.
Rồi chuyện gì xảy ra?
Khi hệ thống giác quan bị ép uổng tiếp nhận quá nhiều tín hiệu cường độ cao, não bộ sẽ bị quá tải (sensory overload). Đi ra khỏi chiếc xe ấy, tai họ ù đi, tiếng người nói chuyện bình thường nghe như muỗi kêu. Mắt họ hoa lên, ra đường không còn phân biệt được ánh đèn xi-nhan le lói của chiếc xe máy đi rẽ ngang. Cái thèm khát kích thích giác quan rốt cuộc lại biến họ thành những kẻ tàn phế nửa mùa về mặt cảm nhận.
Hay như chuyện ăn uống. Ăn quá nhiều bột ngọt, nêm nếm gia vị hóa học mặn ngọt chua cay tột độ, thì gai vị giác trên lưỡi chai lỳ. Đến lúc húp một bát nước luộc rau muống dầm sấu, gắp một quả cà pháo dầm tương bần mộc mạc… lại thấy nhạt nhẽo, vô vị.
Cái mộc mạc nguyên sơ bị chính cái cầu kỳ, kích thích mạnh bóp chết.
Trì sính điền liệp lịnh nhân tâm phát cuồng; Nan đắc chi hóa lịnh nhân hành phương.
(Ruổi rong săn bắn làm lòng người phát cuồng; của quý khó được làm người ta hành động sai trái).
Những tiếng rú ga gào thét.
Có những thanh niên mang xe đến xưởng, thích cắt bỏ bộ giảm thanh ống xả. Thích đưa cần số về mo (chế độ không tải) rồi đạp lút chân ga. Vòng tua máy (RPM) vút lên vùng đỏ (redline). Tiếng máy gầm lên xé rách màng nhĩ. Họ hả hê trong cái ảo giác về tốc độ và sức mạnh (“trì sính điền liệp”). Lòng dạ phấn khích đến phát cuồng.
Nhưng dưới lăng kính cơ học động lực, việc đạp lút ga khi máy không mang tải là một bản án tử hình.
Khi có tải (xe lăn bánh), sức ỳ của mặt đường sẽ kìm hãm gia tốc. Nhưng khi chạy không tải, pít-tông vọt lên hạ xuống với gia tốc kinh hoàng không gì níu giữ. Tại Điểm Chết Trên, lực quán tính khổng lồ muốn hất văng pít-tông ra ngoài. Lúc này, cây tay biên nhỏ bé phải gồng mình chịu một lực kéo đứt cực đại để giật pít-tông lại.
Và… rắc.
Gãy tay biên. Lột dên. Khối thép đặc quánh xé rách vỡ tung lốc máy. Cỗ máy tự phá hủy chính nó chỉ vì một phút thèm khát thứ cảm giác mạnh rỗng tuếch. Tâm phát cuồng, thì kết cấu sụp đổ.
Rồi lại chuyện “của quý khó được”. Ta thèm khát một cái vành xe mạ crôm bóng loáng nhập khẩu đắt tiền. Ta bóp mồm bóp miệng, giành giật, mưu mô để mua cho bằng được. Lắp lên xe, ngắm nghía kiêu hãnh. Nhưng vành hợp kim cầu kỳ ấy lại mỏng manh, giòn tan. Đi vào ổ gà sụt một cái, nứt toác.
Trong khi đó, chiếc xe công nông của ông lão hàng xóm chở đầy gạch, dùng cái mâm sắt gỉ sét đen sì. Băm bổ ổ trâu ổ voi xóc nảy đôm đốp. Nó méo một chút, lấy búa tạ nện ba nhát lại tròn vo. Trơn tru cày xới.
Cái đồ vật quý hiếm đắt đỏ rốt cuộc chỉ làm người ta xót xa, lo sợ, đi đứng co rúm lại, hành vi sai lệch khỏi cái lẽ tự nhiên phóng khoáng. Còn cái thứ thô mộc, rẻ mạt lại gồng gánh cả sinh mệnh.
Thị dĩ thánh nhân vi phúc bất vi mục, cố khứ bỉ thủ thử.
(Vì vậy, bậc thánh nhân vì cái bụng mà không vì con mắt. Cho nên bỏ cái kia mà lấy cái này).
Chữ “Cố”. Sắc như một nhát đục tạc vào thớ gỗ. Lưỡi dao nhân quả rạch ròi.
Lão Tử bảo, bỏ cái “mục” (con mắt – vẻ ngoài, sự kích thích) mà giữ lấy cái “phúc” (cái bụng – cái lõi, cái thực chất).
Trong thiết kế kết cấu, “cái bụng” chính là trọng tâm, là khung sắt xi, là thùng nhiên liệu. Một cỗ máy cày bừa trên những dốc đèo Tây Bắc, nó đâu cần một lớp sơn kim tuyến lấp lánh phản quang. Đất Đai, Trời Mây có bao giờ đứng ngắm nghía, chấm điểm xem chiếc xe nào sơn đẹp hơn để cho phép nó leo dốc?
Không. Tạo Hóa sòng phẳng lắm. Cứ trọng tâm thấp, sức kéo (torque) lớn, bình dầu nạp đầy, khung gầm đầm chắc. Thế là bò lên được đỉnh dốc. Cái vẻ ngoài bóng bẩy (“mục”) bị gai góc, bùn lầy cào xé cho tơi tả ngay. Chỉ có cái lõi bền bỉ bên trong (“phúc”) mới cứu cỗ máy khỏi cảnh lao xuống vực.
Con người ta lặn ngụp mưu sinh, ai cũng muốn mình tỏa sáng. Nhưng tỏa sáng bằng cách bơm đầy những kích thích phù phiếm vào đầu, khoác lên mình những danh xưng bóng bẩy, chạy theo những giá trị hào nhoáng mà thiên hạ định giá… thì sớm muộn cũng kiệt quệ. Giống như cái bình ắc quy bị nối tắt (short circuit). Tia lửa xẹt ra sáng lòa, đẹp mắt, nhưng chỉ vài giây sau là ắc quy sụt áp, chết phù, bốc khói.
Những đêm khuya tĩnh mịch, ngồi lọc cọc gõ phím viết lách, gầy dựng từng chút một cho dự án Vô Vi Đạo chấm Com, tôi tự dặn mình phải giữ cho được cái lý “vi phúc bất vi mục” này.
Tôi không muốn thiết kế một trang web chớp nháy loạn xạ xanh đỏ. Không treo những banner quảng cáo giật gân, những cái tít nhử mồi để câu kéo thị giác. Làm như thế là tàn nhẫn với đôi mắt và tâm trí của những người đang khao khát tìm một chốn bình yên.
Trang giấy mạng chỉ có một màu ngà. Chữ đen. Mộc mạc như hạt lúa, như nhúm bùn ải.
Người nào ghé qua, họ không bị kích thích bởi âm thanh hay màu sắc. Họ chỉ đọc. Chữ nghĩa ngấm vào tâm trí giống như dòng dầu nhớt len lỏi vào các khe hở của lốc máy. Nuôi dưỡng cái lõi bên trong. Bỏ đi những thứ râu ria hình thức, giữ lại cái cốt tủy của sự thấu cảm.
Xây dựng giáo dục hay làm một cuốn sách cũng vậy thôi. Đừng nhồi nhét quá nhiều triết lý cao siêu. Đừng in sách lộng lẫy xa hoa. Để nó đơn giản, xù xì, nhưng lật ra trang nào, câu chữ phải chắc nịch như mối hàn chịu lực. Nuôi no cái “bụng” của tư duy, đừng làm lóa “mắt” của hư vinh. Đất Trời vĩ đại chưa từng mặc áo choàng đính kim cương, Người mặc áo bằng màn đêm rỗng lặng, bằng sương mù và đất vụn. Có bận tâm ai ngắm nhìn đâu.
…
Bóng tối bên ngoài cửa xưởng đã đặc quánh.
Tiếng máy cắt, tiếng búa gõ đã tắt từ lâu. Đốm đen trong đáy mắt do tia hồ quang lúc chiều để lại đã tan dần. Mắt trở về trạng thái nghỉ ngơi. Khi không còn bị ánh sáng chói lóa cưỡng ép, tôi nhìn vào trong bóng tối lại thấy rõ từng đường nét của cỗ máy, thấy rõ cái cờ-lê nằm chỏng chơ trên mặt bàn.
Cởi tấm tạp dề bạt dính đầy mạt sắt, vắt lên lưng chiếc ghế gỗ sứt mẻ.
Tôi đi về phía vòi nước góc sân. Vặn khóa. Dòng nước mát lạnh trào ra, cuốn trôi đi mớ xà phòng công nghiệp và dầu nhớt đen kịt trên đôi bàn tay. Nước chảy tọt xuống rãnh. Rửa trôi sự nhơ nhuốc nhưng chẳng để lại một âm thanh khoe khoang nào.
Đưa tay tắt nốt cái công tắc đèn tuýp mờ ảo.
Xưởng máy chìm vào tĩnh mịch. Bước ra ngoài hiên, một luồng gió lạnh thốc qua mang theo mùi ngai ngái của cỏ ải rã mục. Vươn vai một cái. Mọi mệt mỏi, mọi cái chói tai gai mắt của một ngày dài đều bị bỏ lại phía sau. Không gồng gánh bám víu thêm điều gì nữa.
Thở phào một hơi dài. Nhẹ bẫng. Yên ả đến kiệt cùng.
