Lực Từ Trường, Đồng Lúa Rạp Và Sợi Chỉ Xuyên Thế Kỷ Của Đất Trời
Thị chi bất kiến, danh viết Di;
Thính chi bất văn, danh viết Hi;
Bác chi bất đắc, danh viết Vi.
Thử tam giả bất khả trí cật, cố hỗn nhi vi nhất.
Kỳ thượng bất kiểu, kỳ hạ bất muội.
Thằng thằng bất khả danh, phục quy ư vô vật.
Thị vị vô trạng chi trạng, vô vật chi tượng, thị vị hoảng hốt.
Nghênh chi bất kiến kỳ thủ, tùy chi bất kiến kỳ hậu.
Chấp cổ chi đạo, dĩ ngự kim chi hữu.
Năng tri cổ thủy, thị vị đạo kỷ.
(Tạm dịch:
Nhìn không thấy, gọi là Di.
Nghe không thấy, gọi là Hi.
Nắm không được, gọi là Vi.
Ba thứ đó không thể gạn hỏi đến cùng, cho nên hòa lẫn làm một.
Phía trên không chói lóa, phía dưới không tối tăm.
Miên man không thể gọi tên, lại trở về cõi không có vật thể.
Đó gọi là cái hình trạng của sự không có hình trạng, cái hình tượng của sự không có vật thể, gọi là thấp thoáng mập mờ.
Đón nó không thấy đầu, theo nó chẳng thấy đuôi.
Giữ lấy cái Đạo từ ngàn xưa, để điều khiển những cái đang có hiện nay.
Biết được mầm mống từ thuở ban sơ, đó gọi là sợi chỉ mối của Đạo).
…
Hai gân tay tôi hằn lên, căng cứng.
Tôi đang cầm hai viên nam châm vĩnh cửu Neodymium loại lớn, cố sức ép hai cực cùng dấu của chúng vào nhau. Mồ hôi rịn ra trán. Rõ ràng ở giữa hai khối kim loại mạ niken sáng bóng ấy chẳng có cái gì cả. Không khí trống rỗng. Chẳng có vật cản nào chắn tầm mắt. Nhưng hai bàn tay tôi đang bị đẩy bung ra bởi một áp lực vô hình khủng khiếp.
Nó xô đẩy. Nó vặn xoắn. Một sự tồn tại lỳ lợm, mãnh liệt, đè nát cả sức mạnh cơ bắp của một thằng đàn ông từng vác hàng vạn bao xi măng.
Lão Tử đã đặt bút viết về cái khối vật chất vô hình, vô thanh, vô ảnh ấy từ hai ngàn năm trước. Sự vận hành của Đất Trời, cũng y hệt như cái lực từ trường đang vặn xoắn cổ tay tôi lúc này. Chân thực, tàn khốc, nhưng câm lặng tột cùng.
Thị chi bất kiến, danh viết Di; Thính chi bất văn, danh viết Hi; Bác chi bất đắc, danh viết Vi.
(Nhìn không thấy gọi là Di, nghe không thấy gọi là Hi, nắm không được gọi là Vi).
Con người ta có một sự kiêu ngạo rất bần tiện: Chỉ tin vào những gì mắt thấy, tai nghe, tay sờ nắm được.
Cái dạo mới bỏ cuốc cày đi học nghề điện ô tô, tôi từng bị giật bắn người, cháy sém cả ngón tay vì chạm vào một cuộn dây tăng áp (bobin). Cuộn dây đồng nằm trơ trọi. Tĩnh mịch. Nhìn nó không có màu sắc gì đe dọa. Áp tai vào không nghe tiếng máy nổ. Đưa tay ra quơ trong không khí chẳng tóm được hạt điện tử nào.
Nó hoàn toàn đánh lừa ngũ quan con người.
Nhưng khi chìa khóa vặn, một dòng điện hai vạn vôn phóng qua. Nó vô hình, vô thanh, vô ảnh. Và nó giật chết người. Lực lượng vĩ đại nhất, mang tính định đoạt sinh mệnh của một cỗ máy, chưa bao giờ phô trương hình hài của nó ra bên ngoài.
Tạo Hóa cũng vậy. Đất Trời dung dưỡng muôn loài, điều phối vòng quay của các thiên hà và nhịp đập của từng hạt cát. Nhưng Người ẩn mình hoàn toàn.
Thử tam giả bất khả trí cật, cố hỗn nhi vi nhất.
(Ba thứ đó không thể gạn hỏi đến cùng, cho nên hòa lẫn làm một).
Chữ “Cố”. Cho nên.
Nó giống như một nhát kìm bấm cốt. Bấm chặt lại. Kết thúc mọi sự tò mò vụn vặt. Vì không thể dùng con mắt phàm trần để mổ xẻ phân tích, không thể dùng cái đục cái búa của loài người để gõ vào đo lường độ cứng, cho nên, hãy chấp nhận nó như một khối toàn thể nguyên vẹn.
Đừng cố dùng máy đo quang phổ để tìm màu của Đạo. Đừng dùng máy đo decibel để đo âm thanh của quy luật. Mọi nỗ lực dùng khoa học đo lường vật chất để định nghĩa một thứ phi vật chất, đều là sự xấc xược ngây ngô.
Kỳ thượng bất kiểu, kỳ hạ bất muội. Thằng thằng bất khả danh, phục quy ư vô vật.
(Phía trên không chói lóa, phía dưới không tối tăm. Miên man không thể gọi tên, lại trở về cõi không có vật thể).
Cái vô hình ấy, nó vận hành ra sao?
Nó đồng nhất. Trên không sáng, dưới không tối. Một trạng thái cân bằng tuyệt đối không thể gọi tên.
Để tôi kể cho nghe chuyện cánh đồng. Mùa gặt.
Tôi đứng bên bờ ruộng lúa Khang Dân chín vàng hực. Chẳng thấy cơn gió nào cả. Gió là thứ vô hình. Không bắt được. Không sơn màu lên nó được. Nhưng bỗng nhiên, hàng vạn bông lúa đồng loạt cúi rạp xuống, lượn sóng cuồn cuộn đuổi nhau chạy tít tắp đến tận chân trời.
Nhìn vào sự chuyển động của bông lúa, tôi nhìn thấy hình hài của gió.
Đó chính là “vô trạng chi trạng, vô vật chi tượng” (cái hình trạng của sự không hình trạng, cái hình tượng của không vật thể). Ta không bao giờ nắm được thực thể của Tạo Hóa. Nhưng ta nhìn thấu được bàn tay của Người qua sự rạn nứt của một dầm bê tông khi quá tải, qua sự mài mòn của một ổ bi khi thiếu nhớt bôi trơn, và qua sự điêu tàn của một kẻ cuồng vọng sau khi vơ vét quá nhiều của cải.
Sự vật hữu hình cứ nảy nở rồi tàn lụi, vỡ vụn, mục nát, cuối cùng “phục quy ư vô vật” (trở về cõi vô hình). Rỉ sắt tan vào đất ải. Nước bốc hơi thành mây. Vòng tuần hoàn lầm lụi, dằng dặc, mập mờ (“hoảng hốt”) nhưng rạch ròi nhân quả không trượt một phân.
Nghênh chi bất kiến kỳ thủ, tùy chi bất kiến kỳ hậu.
(Đón nó không thấy đầu, theo nó chẳng thấy đuôi).
Giới hạn của thời gian bị Lão Tử gỡ bỏ hoàn toàn.
Trong cơ học tĩnh (Statics), người ta quen với việc xác định điểm đặt lực, điểm đầu, điểm cuối. Cắt một khúc thép, đo được chiều dài. Nhưng đứng trước động lực học của vũ trụ, cái tư duy đó bất lực.
Bạn tìm đâu ra điểm bắt đầu của một vòng tròn bánh răng?
Bạn tìm đâu ra điểm kết thúc của dòng nước bốc hơi, thành mưa, ngấm vào đá, rồi lại nứt ra thành suối?
Đón trước mặt không thấy đầu, đuổi theo sau không thấy lưng. Tạo Hóa không có điểm khởi thủy mà con người đo lường được bằng lịch vạn niên. Sự bao la ấy nhắc nhở ta về cái hố đen bé mọn của cái tôi. Ta xưng danh kỹ sư, ta phát minh ra cái máy tiện, cái rô-bốt, ta tưởng ta làm chủ được công nghệ vạn vật. Thực chất, ta chỉ đang sao chép lại một cách vụng về những quy luật đã miên viễn tồn tại từ trước khi con người biết dùng đá đánh lửa.
Chấp cổ chi đạo, dĩ ngự kim chi hữu. Năng tri cổ thủy, thị vị đạo kỷ.
(Giữ lấy cái Đạo từ ngàn xưa, để điều khiển những cái đang có hiện nay. Biết được mầm mống từ thuở ban sơ, đó gọi là sợi chỉ mối của Đạo).
Đây rồi. Xương tủy của triết học ứng dụng nằm trọn ở câu chốt này.
Bao nhiêu đêm hì hục dưới xưởng, rồi lại lạch cạch ngồi gõ máy tính, tỉ mẩn thiết kế từng bức ảnh, từng mẩu chuyện mộc mạc tải lên Vô Vi Đạo chấm Com. Nhiều người hỏi tôi, thời đại AI, trí tuệ nhân tạo, công nghệ vi mạch chíp bán dẫn ngợp trời rồi, còn moi móc mấy cái triết lý cổ lỗ sĩ bùn đất hai ngàn năm trước ra làm gì?
Làm gì ư? Để “ngự kim chi hữu” — để điều khiển cái hiện tại.
Bạn có chế tạo ra một cánh tay robot mười trục tinh vi đến đâu, một con tàu vũ trụ hiện đại cỡ nào, thì toàn bộ hệ thống ấy vẫn phải quỳ gối trước Định luật bảo toàn năng lượng. Vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt sức bền vật liệu, lực ma sát, và định luật vạn vật hấp dẫn. Những định luật ấy có từ bao giờ? Có từ thuở hồng hoang (“cổ thủy”). Từ trước khi Trái đất này đặc lại.
Không nắm được cái cốt lõi vật lý ngàn xưa ấy, công nghệ hiện đại chỉ là một đống phế liệu nổ tung.
Tâm hồn con người cũng thế.
Xã hội hiện đại cuồn cuộn chảy. Kim tiền, địa vị, mạng xã hội, những lớp áo hào nhoáng khoác lên mình. Con người ta vội vã chạy theo những cái “mới”, rồi trầm cảm, bế tắc, tự cứa cổ tay mình, dẫm đạp lên nhau mà sống. Hệ thống thần kinh đứt gãy y hệt một sợi dây curoa siết quá căng.
Muốn gỡ rối cái mớ bòng bong hiện tại ấy, phải quay về nắm lấy “đạo kỷ” — sợi chỉ mối của Đạo từ ngàn xưa.
Đó là gì? Là sự nhún nhường của nước trôi về chỗ thấp. Là khoảng rỗng của lòng trục nhường chỗ cho nan hoa. Là sự vô tư của miếng nhôm tản nhiệt, hút vào rồi buông xả. Là cái gốc bưởi rừng sần sùi giấu mình dưới đất ải để nuôi cành lá.
Đó là những nguyên lý mộc mạc nhất của Đất Trời. Cầm được sợi chỉ ấy, ta tự nhiên biết cách lùi lại. Biết buông bỏ cái sĩ diện chật hẹp để tha thứ cho một kẻ tổn thương mình. Biết nhả chân ga ra, để tâm trí nổ không tải êm ru giữa những biến động khốc liệt của thị trường. Cứ nương theo cái “Đạo từ ngàn xưa” mà đối đãi với “cái đang có hiện nay”. Mọi thứ tự nhiên êm thấm. Chẳng cần gồng mình cãi vã.
…
Hai khối nam châm trong tay tôi khẽ trượt khỏi nhau vì ngón tay mỏi nhừ.
Tách!
Chúng lập tức lật mặt, hai cực trái dấu hút sầm vào nhau, dính chặt đét. Một tiếng va đập khô khốc, đanh thép. Nghe xót cả ruột. Sức mạnh vô hình của vật lý là thế. Cưỡng ép nó thì mệt mỏi rã rời, thuận theo nó thì nó kết dính vĩnh cửu. Chẳng do ta quyết định toàn quyền, ta chỉ là người chọn điểm đặt lực.
Tôi ném khối nam châm lên bàn làm việc.
Đi lại vòi nước cạnh hòn non bộ nhỏ góc sân. Mở van. Dòng nước ngầm từ giếng khoan sâu năm mươi mét trào lên, mát lạnh, trong vắt. Vốc một ngụm xoa lên mặt. Sự mát lành nguyên thủy ấy hàng ngàn năm trước gột rửa cho người nông phu, nay gột rửa cho một gã thợ cơ khí. Nước chẳng thay đổi tính chất, Đất Trời chẳng dời đổi sự bao dung.
Tắt vòi nước. Nghe rõ tiếng một con ễnh ương kêu đơn độc vọng lên từ mép ao ngập nước sau cơn mưa chiều.
Chẳng có gì vĩ đại phải chứng minh. Chẳng có chân lý nào phải gào thét. Mọi luồng sức mạnh vô hình của tạo hóa vẫn đang âm thầm vận hành dưới lòng đất nẻ, trong không khí tĩnh mịch này.
Thở phào một hơi. Lồng ngực rỗng không. Yên bình quá đỗi. Bước đi thôi.
