Tấm Gioăng Quy-lát, Cảm Biến Khí Nạp Và Sự Rỗng Không Của Đất Trời
Tái doanh phách bão nhất, năng vô ly hồ?
Chuyên khí trí nhu, năng như anh nhi hồ?
Địch trừ huyền lãm, năng vô tỳ hồ?
Ái dân trị quốc, năng vô vi hồ?
Thiên môn khai hạp, năng vi thư hồ?
Minh bạch tứ đạt, năng vô tri hồ?
Sinh chi súc chi.
Sinh nhi bất hữu, vi nhi bất thị, trưởng nhi bất tể, thị vị huyền đức.
(Giữ hồn phách ôm trọn lấy cái Một, có thể không rời xa chăng?
Tụ khí để đạt tới sự mềm mại, có thể như trẻ sơ sinh chăng?
Gột rửa tấm gương sâu kín trong tâm, có thể không còn tì vết chăng?
Thương người trị việc, có thể dùng vô vi chăng?
Cửa trời đóng mở, có thể giữ phận mái chăng?
Sáng tỏ mọi bề, có thể như người không biết chăng?
Sinh ra và nuôi dưỡng.
Sinh ra mà không chiếm hữu, làm mà không cậy công, dẫn dắt mà không làm chủ, đó gọi là đức sâu mầu).
…
Tiết trời hanh hanh gió bấc.
Tôi lúi húi cầm cái cờ-lê lực, tì tay siết lại hàng bù-lông mặt máy của chiếc bán tải hai cầu dầm sương dãi nắng vừa được kéo về từ bãi lầy. Hai khối thép hợp kim khổng lồ, nặng trịch, lạnh ngắt ép chặt vào nhau. Nhưng ở giữa hai gã khổng lồ cương ngạnh ấy, lại bắt buộc phải lót một tấm gioăng quy-lát mỏng dính. Lõi thép, bọc ngoài bằng một lớp phủ graphite chịu nhiệt.
Thiếu đi cái tấm gioăng nương tựa ấy, hai thớ thép dù có được phay tiện phẳng lỳ trên máy CNC đến mấy, khi ráp vào cũng sẽ hở. Áp suất buồng đốt bạo liệt sẽ xé toạc mọi thứ. Cỗ máy vô dụng.
Chân lý của Tạo Hóa không cất giấu ở những chốn bồng lai mây khói. Lão Tử thả một loạt những câu hỏi vặn ngược tâm can con người, bóc trần cái cơ lý thuyết của vạn vật ngay dưới mặt đất lấm lem bùn vữa này.
Tái doanh phách bão nhất, năng vô ly hồ? Chuyên khí trí nhu, năng như anh nhi hồ? (Giữ hồn phách ôm trọn cái Một, có thể không rời xa chăng? Tụ khí để đạt tới sự mềm mại, có thể như trẻ sơ sinh chăng?)
Hai khối thép cứng ngắc kia không bao giờ có thể tự hòa làm một. Chúng cần sự nhún nhường của tấm gioăng.
Tấm gioăng ấy làm gì? Nó “bão nhất” — dưới lực siết tàn khốc, lớp vật liệu của nó chấp nhận biến dạng. Nó điền đầy, ôm trọn lấy mọi khe hở vi mô, mọi vết xước li ti trên bề mặt kim loại. Nó lấp kín khoảng trống, hàn gắn hai thực thể rời rạc thành một hệ thống kín bưng không thể chia lìa (“vô ly”).
Và để làm được cái việc mang tính sống còn đó, nó bắt buộc phải giữ được tính đàn hồi (“chí nhu”). Mềm dẻo, nương tựa hệt như cơ thể của một đứa trẻ sơ sinh (“anh nhi”). Một đứa bé lẫm chẫm ngã phịch xuống thềm nhà, lồm cồm bò dậy khóc ré lên, xương cốt chẳng hề hấn gì vì cơ thể nó chùng lại, nương theo cú va đập. Còn người lớn ngã? Gãy xương. Vì ta mang đầy sự sợ hãi, phản xạ gồng cứng các bó cơ lại để chống cự.
Tấm gioăng mà cạn kiệt độ đàn hồi, bị nhiệt độ nung nướng lâu ngày sẽ lão hóa. Nó trở nên chai cứng, giòn tan. Bấy giờ, chỉ cần một cú ép ga, áp suất buồng đốt sẽ thổi bay lớp đệm. Máy xì nhớt, sôi nước. Sụp đổ.
Con người ta bầm dập vỡ nát giữa đời, đa phần vì luôn gồng cứng cái ngã mạn của mình lên. Ta đánh mất sự mềm mỏng nguyên thủy. Ta dùng cái tôi sắc cạnh để cọ xát với nghịch cảnh. Lão Tử mỉm cười hỏi nhẹ: Anh có dám thả lỏng ra, lùi lại, mềm mại nương theo sức ép của cuộc đời như tấm gioăng kia không?
Địch trừ huyền lãm, năng vô tỳ hồ? (Gột rửa tấm gương sâu kín trong tâm, có thể không còn tì vết chăng?)
Lắp gioăng mặt máy xong, tôi quay sang kiểm tra cụm cổ gió. Rút ra một con cảm biến đo lưu lượng khí nạp (MAF sensor). Ở chính giữa cái khung nhựa tinh vi ấy, có một sợi dây nhiệt mỏng hơn sợi tóc, đang bị một lớp muội than đen sì bám chặt.
Sợi dây ấy giống hệt như “huyền lãm” — tấm gương phản chiếu thực tại. Nhiệm vụ của nó là nằm im, đón gió, đo đếm lượng không khí tràn vào buồng đốt để bộ não điện tử (ECU) bơm lượng nhiên liệu vừa vặn.
Nhưng khi muội than bám đầy, lớp bụi ấy vô tình trở thành một vỏ bọc cách nhiệt. Cảm biến bị mù. Tấm gương mờ tịt. Nó báo sai dữ liệu, lầm tưởng rằng chẳng có chút gió nào lọt vào. Động cơ tự động bóp nghẹt hệ thống phun, làm cỗ máy sặc sụa, hụt hơi rồi chết ngất vì đói khát ngay giữa bầu không khí bao la.
Cái muội than ấy, với con người, chính là những vết xước tuổi thơ, là những định kiến xù xì để phòng vệ, hay cái thói ngạo mạn của một kẻ có chút chữ nghĩa. Sống giữa đời, ta vô tình gom nhặt những cặn bẩn đó lấp đầy lồng ngực. Ta mang cái tấm gương mờ mịt ấy đi soi chiếu thế giới. Ta nhìn đâu cũng thấy gai góc, thấy ai cũng có lỗi với mình, để rồi tự bóp nghẹt lấy nguồn sống và sự bình yên của chính mình.
Cầm lọ dung dịch chuyên dụng, tôi xịt dứt khoát vào khe cảm biến. Nguyên tắc tối thượng của người thợ: Tuyệt đối không được dùng tăm bông chạm vào để cọ xát. Sự thô bạo của tác động vật lý sẽ làm đứt phựt sợi bạch kim. Ta chỉ xịt dung dịch, để hóa chất tự hòa tan lớp muội, rồi tự bay hơi đi mất. Lõi bạch kim sáng bóng lóe lên. “Vô tỳ” (không tì vết). Rỗng lặng.
Gột rửa tấm gương trong tâm, đôi khi không phải là gồng mình lên để trừng phạt bản thân hay cố dùng lý trí để bẻ gãy quá khứ. Nó chỉ đơn giản là ngưng can thiệp thô bạo, ngưng phán xét. Đứng lùi lại, để những cặn bẩn tự trôi đi.
Ái dân trị quốc, năng vô vi hồ? Thiên môn khai hạp, năng vi thư hồ? (Thương người trị việc, có thể dùng vô vi chăng? Cửa trời đóng mở, có thể giữ phận mái chăng?)
Hai chữ “vi thư” (làm phận mái/nhượng bộ) tóm gọn cái lõi của vật lý dòng chảy.
Nhìn sự luân chuyển của không khí qua cửa xupap hút (intake valve) mà xem. Khi trục cam đè xupap mở ra, và pít-tông lao xuống điểm chết dưới, nó tạo ra một vùng áp suất âm (negative pressure) tĩnh lặng bên trong lốc máy. Cỗ máy không hề xông ra ngoài khí quyển để cào cấu, kéo giật hay cưỡng ép lượng oxy nhét vào buồng đốt.
Nó chỉ làm đúng một việc: Mở ra và nhượng bộ không gian.
Nó làm phận “mái” — tĩnh tại, tạo ra một khoảng rỗng. Nhờ sự rỗng không thuần khiết ấy, áp suất khổng lồ của tầng khí quyển tự động tràn ùa vào, lấp đầy mọi ngóc ngách. Dạt dào và không mảy may hao tốn sức lực. Đó là “vô vi”.
Đêm đêm lạch cạch gõ máy tính, tỉ mẩn vót nắn mấy món giáo cụ mộc mạc, hay nhào nặn những dòng chữ cho Vô Vi Đạo (VoViDao.Com), tôi cũng tự răn mình phải giữ cho được cái van mở ấy. Thương xót những mảnh đời bầm dập, khao khát truyền đi một triết lý giáo dục tử tế, không có nghĩa là ta đóng vai kẻ bề trên nhét chữ vào đầu thiên hạ. Không phải cứ gào thét răn đe, bắt ép người ta vào khuôn phép sống của mình. Giáo dục mà dùng sự cưỡng ép là bắt dòng nước chảy ngược. Hệ thống sẽ đứt gãy ngay.
Mình chỉ cần mở ra một không gian. Đặt lên đó những trang giấy nhám, những câu chuyện lấm lem bùn đất. Rồi lùi lại. Để người lật giở tự nhấm nháp, tự để dòng chảy trí tuệ của Tự Nhiên rót vào những khoảng rỗng trong tâm hồn họ. Nhẹ nhàng. Hoàn toàn tự nguyện.
Minh bạch tứ đạt, năng vô tri hồ? (Sáng tỏ mọi bề, có thể như người không biết chăng?)
Càng chui rúc sâu vào giới hạn của khoa học vật liệu, càng nắm trong tay những phần mềm mô phỏng tinh vi tính toán được từng ứng suất đứt gãy của máy móc, tôi càng thấy cái hố đen kiêu ngạo của con người thật khủng khiếp.
Khi anh nắm trong tay mớ lý thuyết cơ học tỏ tường mọi thông số, anh rất dễ nhìn đám thợ quanh mình bằng nửa con mắt. Đụng đâu anh cũng thấy lỗi. Chỗ này gá phôi sai chuẩn, chỗ kia hàn chưa ngấu. Anh vạch trần họ. Lên lớp họ bằng một sự hiểu biết trần trụi và sắc lẹm.
Nhưng làm thế để được gì? Để thỏa mãn cái ngã mạn của mình, rồi đổi lại là mâm cơm thợ thuyền thêm gượng gạo, ánh mắt nhìn nhau thêm hằn học hay sao?
Sau những tháng ngày gai góc, tôi chọn cách lùi lại. Thấy một cậu thợ trẻ hàn sai dòng điện, mối hàn lồi lõm sỉn màu chứa đầy xỉ than. Tôi không quát tháo. Bằng những va vấp của chính mình ngày xưa, tôi thấu hiểu rằng tay nghề cần thời gian để “ngấu” hệt như kim loại. Tôi lẳng lặng tới, vỗ vai cậu ta, mỉm cười xoay núm dòng điện của máy hàn nhỉnh lên một chút. Cầm kìm khẽ gõ lớp xỉ bong ra, đi một đường vảy cá đều tăm tắp làm mẫu, rồi đưa kìm trả lại. Cậu ta gật đầu, tự nhìn và tự điều chỉnh lại nhịp tay của mình.
“Vô tri” ở đây tuyệt nhiên không phải là thứ u muội, dốt nát. Vô tri là thấu suốt ngọn ngành, sáng tỏ mọi bề (“minh bạch tứ đạt”), nhưng tĩnh lặng cất cái sự khoe khoang sắc nhọn ấy đi. Thu bớt ánh hào quang lại. Giữ lòng rỗng không để bao dung cho sự trưởng thành vấp váp của đồng loại. Lấy cái vô ngôn để mài giũa thế gian.
Sinh chi súc chi. Sinh nhi bất hữu, vi nhi bất thị, trưởng nhi bất tể, thị vị huyền đức. (Sinh ra và nuôi dưỡng. Sinh ra mà không chiếm hữu, làm mà không cậy công, dẫn dắt mà không làm chủ, đó gọi là đức sâu mầu).
Tới đây thì Lão Tử buông bút. Một dấu chấm hết nhân từ và sòng phẳng.
Nhìn vạt lúa nếp trổ đòng ngoài cánh đồng ngập nước. Đất Mẹ vắt kiệt mùn hữu cơ, ngậm từng giọt sương để bơm nhựa sống cho thân lúa mập mạp. Lúa cong vút, trĩu hạt vàng ươm. Nuôi sống biết bao miệng ăn của đám nông phu. Nhưng Đất Trời bao la có bao giờ thò tay níu giữ lấy bông lúa mà bảo: “Tao sinh ra mày, mày là của tao” chăng? Đất bao dung nâng đỡ muôn loài, vạn cổ vẫn câm lặng dưới gót chân, chẳng đòi hỏi bất kỳ một sự quỳ lạy báo ân nào.
Tạo Hóa sinh ra vạn vật nhưng không chiếm hữu (“bất hữu”). Vận hành cỗ máy vũ trụ này mà chẳng cậy công (“bất thị”).
Những bản vẽ thiết kế, những trang viết mộc mạc ta vắt tâm can ra làm. Gửi gắm vào đó bao nhiêu kỷ niệm của tuổi trẻ vác vữa, sửa xe, bao nhiêu định luật vật lý cay đắng nhọc nhằn. Nhưng khi sản phẩm ấy được bọc lại, chuyển đi, nằm trên mặt bàn của một người lạ mặt. Nó không còn là của ta nữa.
Họ lật giở để tâm trí được rộng mở. Hay họ tiện tay kê lót ly cà phê, xé làm nháp. Mặc kệ.
Ta làm ra sự vật, nhưng không trói buộc sự vật. Chẳng bám víu vào công trạng rỗng tuếch, cũng chẳng đòi làm chủ tư duy của bất kỳ ai. Mình chỉ cung cấp một vùng áp suất âm tĩnh lặng. Mở ra để Đạo của Đất Trời tự tràn qua. Thế là viên mãn.
…
Đêm đã về khuya. Sương muối bắt đầu buông xuống lành lạnh.
Ngoài hiên xưởng, gió bấc rít qua vạt cỏ lồng vực xạc xào. Tôi cầm cuộn giẻ lau sạch vệt nhớt đen ngòm bám trên tay công, quăng nó vào góc tủ đồ nghề khô khốc.
Tiếng kim loại va vào nhau lanh lảnh rồi tắt lịm. Chiếc bán tải đã ráp xong mặt máy. Ngày mai, nó lại gầm thét, lại cày bừa trên những vạt đất đỏ au. Vạn vật hiện hữu lại tiếp tục cọ xát vào nhau, nương tựa nhau theo cái quy luật vật lý câm lặng mà công bằng tuyệt đối.
Đưa tay tắt cái cầu dao điện. Ánh sáng vàng vọt phụt tắt. Bóng tối êm đềm tràn vào lấp đầy không gian.
Thở hắt ra một hơi. Khói sương tan loãng. Mọi hỉ nộ ái ố, mọi cái tôi kỹ sư ngạo mạn rơi rụng sạch bách, rỗng tuếch. Nhẹ bẫng. Yên bình vô cùng.
