CƠ HỌC CỦA HƯ KHÔNG – TỪ ĐỘNG LỰC HỌC QUAY ĐẾN KIẾN TRÚC VŨ TRỤ
Nguyên tác Đạo Đức Kinh – Chương 11:
Tam thập phúc, cộng nhất cốc. Đương kỳ vô, hữu xa chi dụng.
Duyên thực dĩ vi khí. Đương kỳ vô, hữu khí chi dụng.
Tạc hộ dũ dĩ vi thất. Đương kỳ vô, hữu thất chi dụng.
Cố hữu chi dĩ vi lợi, vô chi dĩ vi dụng.
Bản dịch:
Ba mươi nan hoa cùng quy về một bầu trục. Nhờ chỗ trống không, mới có cái dùng của xe.
Nhào đất sét để làm bát đĩa. Nhờ chỗ trống không, mới có cái dùng của bát đĩa.
Trổ cửa chính, cửa sổ để làm nhà. Nhờ chỗ trống không, mới có cái dùng của nhà.
Cho nên, lấy cái “Hữu” (có) để làm cái lợi, lấy cái “Vô” (không) để làm cái dùng.
Tiếng kim loại nghiến vào nhau chát chúa vang lên giữa một xưởng cơ khí chật hẹp, ám đầy mùi mồ hôi chua mặn và khói hàn. Dưới ánh đèn huỳnh quang nhấp nháy, một đôi tay dính đầy dầu mỡ đen kịt đang gồng nổi đầy gân xanh, cố sức dùng búa tạ đóng gắt một trục thép đặc vào lỗ vành bánh răng. Càng nện, kim loại càng gào thét, nhiệt độ ma sát tăng vọt, và cuối cùng, vành đúc vỡ toác. Bề mặt vật lý thô ráp phơi bày một sự thật tàn nhẫn: mọi cỗ máy sẽ tự nghiền nát chính nó nếu không có một khoảng hở vô hình. Đời sống mưu sinh rốt cuộc cũng chỉ là một hệ thống truyền động cơ học đang gồng mình vận hành dưới áp lực ngàn cân của vật chất.
Tam thập phúc, cộng nhất cốc. Đương kỳ vô, hữu xa chi dụng.
(Ba mươi nan hoa cùng quy về một bầu trục. Nhờ chỗ trống không, mới có cái dùng của xe.)
Ba mươi thanh gỗ cứng cắm chặt vào một khối trung tâm, tạo thành bánh xe cơ học nguyên thủy nhất. Nhưng cốt lõi của sự di chuyển không nằm ở khối gỗ hay những nan hoa vững chãi, mà nằm ở khoảng rỗng xuyên tâm của bầu trục. Đó là nơi trục xe được xỏ qua. Kiếp mưu sinh của một con người tạc lên bức tranh tương tự. Những áp lực tài chính, những hóa đơn định kỳ, những kỳ vọng thăng tiến, sĩ diện xã hội và hàng tá trách nhiệm bủa vây cuồn cuộn đổ dồn về một tâm điểm duy nhất là bộ não và sinh lực của người trụ cột. Hệ thống thần kinh bị nhồi nhét đặc cứng bởi sự tính toán. Không còn một kẽ hở. Cỗ máy sinh học kêu gào trong sự nghẽn mạch của những cơn đau thắt ngực giữa đêm sâu, của những hơi thở gấp gáp ám mùi mệt mỏi rệu rã. Sự kiệt quệ giáng xuống không phải vì khối lượng công việc, mà vì tâm trí đã bị lấp đầy đến mức triệt tiêu hoàn toàn khoảng không gian thở.
Trên bản vẽ của kỹ thuật cơ khí chính xác, sự sống còn của vạn vật nằm ở “dung sai” (clearance tolerance). Trục và ổ trục không bao giờ được phép dính chặt lấy nhau tuyệt đối. Một khe hở vi mô, chỉ vài phần trăm milimet vô hình trước mắt thường, là điều kiện tiên quyết để màng dầu bôi trơn hình thành, hấp thụ chấn động và tản nhiệt. Nếu ép khít hoàn toàn, ma sát tàn khốc của động lực học quay sẽ nung chảy kim loại trong vòng vài vòng tua. Vũ trụ cũng không nén chặt các tinh tú thành một khối đặc; vạn vật quay quanh nhau trơn tru trên nền của không thời gian trống rỗng.
Để cỗ máy đời người không bốc cháy dưới cường độ làm việc khắc nghiệt, sự thu mình lại để tạo ra khoảng rỗng trong tâm thức là một hệ quả vật lý tất yếu. Khi những suy nghĩ thừa thãi và sự cố chấp bám víu vào cái “Tôi” được dọn dẹp, “độ rơ” của tâm trí được tái lập. Sự tĩnh tại vô hình này triệt tiêu toàn bộ lực cản khí động học bên trong, bảo toàn sinh khí trọn vẹn, cho phép hệ thống tự động gánh vác sức nặng ngàn cân của thế cục mà bánh xe số phận vẫn lăn đi êm ái, vắng bặt tiếng rên xiết của sự mỏi mòn.
Duyên thực dĩ vi khí. Đương kỳ vô, hữu khí chi dụng.
(Nhào đất sét để làm bát đĩa. Nhờ chỗ trống không, mới có cái dùng của bát đĩa.)
Bàn tay thô ráp miết qua dòng đất sét đang ướt sũng, uốn nắn tạo hình. Đất bao bọc xung quanh, nhưng chính khoảng không vô hình bị nhốt lại bên trong mới biến khối bùn vô tri thành vật chứa đựng. Một khối đất đặc ruột chỉ là hòn gạch chết. Sự bi hài của kiếp nhân sinh phơi bày ở chỗ, con người điên cuồng nung đúc bản thân thành những chiếc bình tuyệt mỹ, đắp lên bề mặt muôn vàn lớp men phù phiếm của địa vị và tài sản, nhưng lại tự lấp đầy thể tích bên trong bằng những toan tính, tham sân và oán hận. Tấm áo đẫm mồ hôi gồng gánh ngoài kia cốt để gom góp đổ đầy chiếc bình tham vọng. Nhưng một vật chứa đã đầy thì ứ đọng, bốc mùi ẩm mốc, nước tràn lênh láng và trở thành thứ phế phẩm của tự nhiên.
Trong động lực học chất lưu (fluid dynamics), giá trị của một hệ thống lồng bè hay ống dẫn không nằm ở độ dày của lớp vỏ nhựa HDPE, mà nằm ở lưu lượng thể tích rỗng bên trong màng bọc đó. Khối lượng vật chất chỉ đóng vai trò thiết lập biên giới cơ học để bảo toàn khoảng chân không, tạo đường dẫn cho dòng chảy năng lượng. Một đường ống tắc nghẽn vĩnh viễn là một đường ống đã chết.
Khi ngừng nhồi nhét những vướng bận thế tục, không gian nội tại được hút chân không. Một tâm thức trống rỗng không phải là một tâm thức hoang phế, mà là cảnh giới tối ưu hóa năng lượng nội hàm. Bằng cách không mang theo lực cản của sự phán xét, bề mặt tâm trí trở nên trơn nhẵn tuyệt đối. Vạn sự trôi qua, năng lượng được dung chứa vô hạn mà hình hài không bị bóp méo, không có sự tràn đổ tốn sức, vạn vật tự lưu thông theo định luật trọng trường một cách hoàn hảo.
Tạc hộ dũ dĩ vi thất. Đương kỳ vô, hữu thất chi dụng.
(Trổ cửa chính, cửa sổ để làm nhà. Nhờ chỗ trống không, mới có cái dùng của nhà.)
Khoét thủng những bức tường gạch kiên cố để đón gió và ánh sáng, phần vật chất bị phá bỏ đi lại chính là nguồn cội tạo ra sự sống của căn buồng. Một khối bê tông không cửa sổ chỉ là một nấm mồ. Đứng giữa những khối hộp chung cư ngột ngạt của đô thị, sự vây hãm của bốn bức tường vật lý không đáng sợ bằng sự giam cầm của những bức tường định kiến nội tâm. Những ánh mắt dò xét, những thước đo thành đạt, những bảng lương và chỉ tiêu đè nén không khí sống. Kẹt trong một gian phòng kín mít không luồng khí lưu thông, tiếng thở dài cũng đặc quánh lại, cọ xát vào lồng ngực tạo ra cảm giác ngạt thở tột cùng của một kiếp người không lối thoát.
Xét trên nguyên lý nhiệt động lực học kiến trúc, một hệ thống kín tuyệt đối (closed system) sẽ tích tụ nhiệt năng và entropy cho đến khi đạt trạng thái chết nhiệt. Sự vận động của không khí, sự cân bằng áp suất (pressure differential), và sự trao đổi năng lượng bắt buộc phải thông qua những khoảng trống của cửa sổ và cửa chính. Lực hấp dẫn của Trái Đất tuần hoàn khí quyển qua những không gian vô tận không bị che chắn. Sự sống chưa bao giờ tồn tại vĩnh cửu trong một khối đặc.
Việc đập bỏ những bức tường bám chấp, tự giải phóng bản thân khỏi những tiêu chuẩn giam cầm của xã hội chính là phá vỡ vách ngăn hệ thống kín. Khi cái “Vô” được đục đẽo vào giữa sự gồng cứng của thế gian, những cơn gió lạnh lùng của Đạo ùa vào. Nó cuốn trôi hơi nóng của sự hậm hực, cân bằng lại áp suất chênh lệch giữa mưu sinh và cõi lòng, trả lại sự thanh thoát nguyên thủy để cỗ máy sinh học hoạt động bền bỉ vô tận.
Cố hữu chi dĩ vi lợi, vô chi dĩ vi dụng.
(Cho nên, lấy cái “Hữu” (có) để làm cái lợi, lấy cái “Vô” (không) để làm cái dùng.)
Cái “Hữu” mang lại cấu trúc vật chất, hình khối có thể đo đếm, cân đong và trao đổi – đó là phần xác thực tế mang lại mối lợi bề mặt. Nhưng cái “Vô” ẩn giấu bên trong, vắng bóng hình hài, lại chính là công năng cội nguồn quyết định sự tồn tại. Một cột sống gù gập mang vác khối tài sản khổng lồ trên lưng, lết những bước nặng nhọc trên mặt đường nhựa nóng chảy. Cái “Hữu” tì đè với trọng lượng vật lý khủng khiếp, vắt kiệt từng giọt năng lượng sống. Sự mỏi mòn bám đầy trên đôi vai xẹp gầy là hệ quả tất yếu khi hệ thống bị mất cân bằng trầm trọng, chỉ biết tích tụ vật chất mà triệt tiêu khoảng không gian tự do.
Vũ trụ là sự hòa quyện hoàn hảo giữa cái đặc của vật chất và cái rỗng của chân không. Định luật bảo toàn quy định vạn vật phải có không gian để giãn nở. Lực hấp dẫn tóm lấy các khối lượng khổng lồ, nhưng chính môi trường chân không vô tận mới là nền tảng để các quỹ đạo tinh tú duy trì chuyển động không ma sát hàng tỷ năm. Không có cái vô hình, mọi vật chất hữu hình sẽ va đập vào nhau và nát vụn.
Nhận thức rõ sự luân chuyển của Hữu và Vô, không phải để vứt bỏ cái Hữu, mà để đặt nó vào đúng tọa độ sinh diệt. Hạ xuống sự chấp niệm về hình khối, dọn dẹp không gian tĩnh lặng bên trong để dung chứa sức nặng bên ngoài. Hành trình thuận lưu không tạo ra bất cứ sự cưỡng ép nào lên vạn vật. Khi ma sát nội tâm bằng không, hiệu suất nhiệt động học đạt mức tối đa, năng lượng được chuyển hóa hoàn toàn thành khả năng thích ứng sắc lạnh, bình thản ôm trọn cả sự lấm lem khốc liệt của đời sống.
Tiếng máy cắt thép ngoài xưởng chợt tắt. Không gian bỗng chốc thu mình lại, phơi bày một khe hở vi mô tĩnh lặng bên trong ổ trục bánh xe, nơi lớp dầu mỏng đã bắt đầu thẩm thấu. Không còn sự gồng ép cưỡng bức, bàn tay chai sần buông thõng chiếc búa tạ ám khói. Bầu trục nằm im lìm bao bọc lấy trục thép bằng một khoảng trống vừa đủ, hoàn hảo, sắc lạnh. Ngoài kia, ánh sáng chạng vạng hắt qua những khung cửa xưởng mờ bụi bặm. Mọi thứ tự động khớp vào nhau không một tiếng động, vạn vật tiếp tục luân chuyển, xoay vần miên viễn trong sự lặng thinh thăm thẳm của hư không.
